|
|||||||
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
||||||||||
|
|
|
||||||||||
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
Hoogteziekte Hoogteziekte nader toegelicht De medische commissie heeft in januari 2006 een artikel opgesteld over de oorzaak, symptomen, behandeling en preventie van Hoogteziekte. Steeds meer mensen brengen hun vakantie door op grote hoogten met wandelen, trekken, klimmen en skiën. Niet altijd verloopt zo’n vakantie zonder problemen; veel mensen krijgen in meer of mindere mate last van hoogteziekte. Wat is hoogteziekte en hoe ontstaat het? Bij toenemende hoogte daalt de luchtdruk. De partiële zuurstofdruk (pO2) in de lucht is op elke hoogte een vast percentage van de totale luchtdruk (21%), en deze neemt dus ook af met toenemende hoogte. Op de top van de Mont Blanc bijvoorbeeld, de hoogste berg in West Europa (4807 m) is de pO2 de helft van die op zeeniveau en op de top van de Mount Everest, de hoogste berg ter wereld (8848 m) is de pO2 nog maar een derde van die op zeeniveau. Doordat de zuurstofdruk op grote hoogte minder is, neemt het lichaam op grote hoogte minder zuurstof op en daardoor daalt de hoeveelheid zuurstof in het bloed die beschikbaar is voor de diverse lichaamsweefsels. Het lichaam heeft op grote hoogte echter dezelfde hoeveelheid zuurstof nodig als op zeeniveau, meestal zelfs meer omdat verblijf op grote hoogte vaak gepaard gaat met grote lichamelijk inspanning. Het lichaam kan zich in beperkte mate aanpassen aan de lage zuurstofspanning op grote hoogte. Voorbeelden van aanpassingen zijn een snellere hartslag en een snellere en diepere ademhaling zodat er per tijdseenheid meer zuurstof kan worden opgenomen. Het lichaam is in staat om zich aan te passen aan een lagere zuurstofspanning tot een hoogte van ca. 5500 m. Boven 5500 m is geen volledige aanpassing mogelijk en begin je langzaam af te takelen. Je kunt maximaal twee maanden verblijven boven 5500 m. Op een hoogte boven 7000 m kan je lichaam zich nog nauwelijks voldoende aanpassen. Je komt dan in de zogenaamde “zone des doods” en hier kun je slechts een paar dagen overleven. Boven de 9000 m is leven helemaal niet meer mogelijk. Als de processen waarmee het lichaam zich aanpast aan de lagere zuurstofspanning op hoogte niet goed verlopen kan hoogteziekte optreden. Hoogteziekte kan optreden vanaf een hoogte van ongeveer 2500 m. Risicofactoren voor hoogteziekte Een belangrijke risicofactor voor het krijgen van hoogteziekte is een snelle stijging naar grote hoogte, het lichaam krijgt dan niet de tijd om zich aan te passen aan de lagere zuurstofspanning. Hierbij gaat het vooral om een snelle stijging in slaaphoogte. Andere risicofactoren zijn grote lichamelijke inspanning, vochttekort en een zeer hoge of lage omgevingstemperatuur. Verder vormen reeds aanwezige hart- en longaandoeningen, roken en het gebruik van alcohol ook risicofactoren. Sommige mensen zijn meer vatbaar voor hoogteziekte dan anderen; dit berust op aanleg en heeft weinig te maken met conditie. Ook is de hoogte waarop hoogteziekte optreedt per persoon verschillend. Symptomen van hoogteziekte Er zijn drie belangrijke vormen van hoogteziekte: acute hoogteziekte (acute mountain sickness, AMS), longoedeem (high altitude pulmonary edema, HAPE) en hersenoedeem (high altitude cerebral edema, HACE). Symptomen van acute hoogteziekte zijn hoofdpijn, slapeloosheid, verminderde eetlust, misselijkheid, duizeligheid, ernstige vermoeidheid, traagheid en braken. Echter lang niet altijd treden al deze symptomen op. Longoedeem is een ophoping van vocht in de longen, waardoor je als het ware “verdrinkt” in je eigen lichaamsvocht. Dit ontstaat doordat de bloeddruk in de longvaten erg hoog wordt via vele ingewikkelde processen die ontstaan als een reactie op de lage hoeveelheid zuurstof in het bloed. Longoedeem kan zich in een later stadium vanuit acute hoogteziekte ontwikkelen, maar komt ook voor zonder dat acute hoogteziekte eraan vooraf gaat. Symptomen die kenmerkend zijn voor longoedeem zijn hardnekkige hoest, ophoesten van bloed (roze slijm), benauwdheid, algehele zwakte en een verminderd prestatievermogen, een te snelle hartslag en ademhaling in rust en reutelende longen. Hersenoedeem is een ophoping van vocht in delen van de hersenen en ontstaat door een verhoging van de bloeddruk in de hersenen. Dit is een zeer ernstige vorm van hoogteziekte. Door het uittreden van vocht in de hersendelen kunnen de hersenen niet meer goed functioneren. Symptomen van hersenoedeem zijn dan ook verwarring, bijvoorbeeld hallucinaties, dronkemanstaal en een verminderd bewustzijn. Daarnaast kunnen coördinatiestoornissen optreden, zoals het niet meer in een rechte lijn kunnen lopen. In ernstige gevallen treden epileptische aanvallen en verlammingen op. Er is sprake van extreme hoofdpijn en vaak zijn ook andere symptomen van acute hoogteziekte aanwezig. Gelijktijdig kan ook longoedeem aanwezig zijn. Maar hersenoedeem kan ook voorkomen in afwezigheid van acute hoogteziekte en longoedeem. Vaststellen van hoogteziekte Zoals vermeld in de vorige paragraaf treden lang niet altijd alle symptomen van hoogteziekte tegelijkertijd op. De ernst en combinaties van bepaalde symptomen kunnen per persoon verschillend zijn. Daarom is het vaak lastig om hoogteziekte vast te stellen en wordt het vaak onderkend. Omgekeerd zou je ook kunnen denken dat je hoogteziekte hebt terwijl dat helemaal niet zo is. Zo kan hoofdpijn ook een gevolg zijn van zonlicht of grote lichamelijke inspanning, en vermoeidheid kan een gevolg zijn van slecht slapen, een vaak gehoorde klacht op grote hoogte, of ook weer van een grotere lichamelijke inspanning dan gewoonlijk. Een handig hulpmiddel om de ernst van de hoogteziekte vast te stellen is de Lake Louise AMS vragenlijst, genoemd naar het Lake Louise in Alberta, Canada, waar tijdens de 1991 International Hypoxia Symposiumconferentie deze vragenlijst werd opgesteld. Op de vragenlijst kun je aangeven in welke mate je last hebt van hoogteziekte. Je moet hierbij punten (van 0 bij geen symptomen tot 3 bij ernstige symptomen) toekennen aan de symptomen van hoogteziekte. Je kunt maximaal 24 punten scoren, dan ben je eigenlijk op sterven na dood. Als je meer dan 5 punten hebt mag je niet verder stijgen. Een voorbeeld van de Lake Louise AMS vragenlijst is hieronder te vinden. Als het onzeker is of de klachten te wijten zijn aan hoogteziekte moet er gehandeld worden alsof er sprake is van hoogteziekte. Hoe te handelen bij hoogteziekte In geval van hoogteziekte is het erg belangrijk om in elk geval niet verder te stijgen om een verergering te voorkomen. Bij lichte vormen van acute hoogteziekte doen 1 à 2 rustdagen vaak veel goed. Mocht er dan nog geen verbetering optreden dan moet je alsnog afdalen. Ook is het goed om veel te drinken. Bij ernstiger vormen van acute hoogtezieke en in geval van longoedeem en hersenoedeem is afdalen noodzakelijk. Bij voorkeur wordt de patiënt naar beneden gebracht, en het liefst wordt hierbij ook nog zuurstof toegediend uit zuurstofflessen. Als afdalen niet mogelijk is dan kan men in ieder geval wel zuurstof toedienen uit zuurstofflessen of de patiënt in een hyperbare drukzak plaatsen. Dit is een grote zak waarin kunstmatig de luchtdruk verhoogd kan worden, het effect is dus eigenlijk hetzelfde als afdalen. Er bestaat ook de mogelijkheid om medicijnen toe te dienen: acetazolamide (bekend als diamox) bij acute hoogteziekte, nifedipine bij longoedeem en dexamethason bij hersenoedeem. Het toedienen van medicijnen en zuurstof dient alleen als aanvulling op afdalen; de patiënt moet ten allen tijde naar beneden gebracht worden. Voorkomen van hoogteziekte Om hoogteziekte te voorkomen is een goede acclimatisatie noodzakelijk, waarbij je je lichaam de tijd geeft om zich aan de lage zuurstofspanning op hoogte aan te passen. Een goede en langzame acclimatisatie is de beste maatregel om hoogteziekte te voorkomen. Vermijd een snelle stijging naar hoogten boven de 2500 m. Boven de 2500 m wordt aangeraden om per dag niet meer dan 300 m hoger te slapen dan de vorige dag. Je kunt overdag wel hoger klimmen, dit bevordert juist de acclimatisatie, maar daal weer af tot 300 m boven de slaaphoogte van de vorige nacht. Slaap na elke 1000 m stijgen 2 nachten op dezelfde slaaphoogte en las eventueel een rustdag in. Klim in elk geval nooit verder naar een hogere slaaphoogte als je klachten van hoogteziekte hebt. Verder is het aan te bevelen om veel te drinken (geen alcohol) en niet te roken. Als je hart en/of longaandoeningen hebt, is het verstandig om eerst met een arts te overleggen over de risico’s op hoogteziekte. In sommige gevallen kan preventief diamox gebruikt worden. Dit medicijn heeft echter ook een groot aantal mogelijke bijwerkingen, zoals tintelingen in vingers, voeten en lippen, plasproblemen bij mensen met een vergrote prostaat en alles waar koolzuur in zit, zoals cola, krijgt een metaalsmaal. Ook kunnen ernstige overgevoeligheidsreacties optreden. Daarom wordt het preventief slikken van diamox in het algemeen ontraden. Maar als je al weet dat je gevoelig bent om hoogteziekte te krijgen doordat je dit al vaker mee hebt gemaakt op grote hoogte is het wel aan te raden om preventief diamox te slikken. Ook als je noodzakelijk snel naar grote hoogte moet stijgen, bijvoorbeeld door met een vliegtuig of helicopter in te vliegen naar een hooggelegen plek in de bergen, kan het nuttig zijn om preventief diamox te gebruiken. Je moet hier 1-2 dagen voor vertrek naar hoogte mee beginnen en doorgaan tot je weer helemaal beneden bent. Diamox kan alleen door een arts worden voorgeschreven. Veel artsen weten echter weinig van hoogteziekte, laat staan van het gebruik van diamox. In dat geval kunt u ook altijd contact opnemen met één van de artsen van de medische commissie van de NKBV. Medische Commissie NKBV Mireille Baart Januari 2006 Download hier de Lake Louise AMS vragenlijst. [pdf] |
|
|
||||||||
|
|
|
||||||||||
|
|
|
||||||||||
|
|
|
||||||||||
|
 |
|
||||||||||
|
|
|
||||||||||
|
 |
Copyright © 2010 Koninklijke NKBV |  |
Privacy |  |
Disclaimer | |
Sitemap |  |